گفتار نهم آثار تاريخى اردبيل فصل اول - آثار تاريخى قبل و بعد از خاندان صفوى آثار قبل از اسلام : در جلد اول اين كتاب گفتيم كه اردبيل شهرى است قديمى و بقولى قدمت آن تا قبل از ظهور زردشت نيز ميرسد و يادآور شديم كه برطبق آخرين نظريهء زردشت شناسان ، دوران زندگى و دعوت آن پيام‌آور باستانى ايران تقريبا ده قرن پيش از ميلاد مسيح ( ع ) يا سى قرن قبل از اين تاريخ بوده است و از اين رهگذر در آن جلد اشاره كرديم كه هرآينه از پيدايش اردبيل بيش از سى قرن ميگذرد و تاريخ آن بدوره‌هاى اوليهء مهاجرت آريا ها بسرزمين ايران ميرسد كه بقول مورخان آغاز آن مهاجرت از سه هزار سال تا قرن چهاردهم قبل از ميلاد مسيح بوده است . « 1 » اگر « اورارتو » ها اولين قوم آريائى باشند كه در اين سامان سكونت كرده و در بناى اردبيل مؤثر بوده‌اند تاريخ اردبيل خيلى قديمتر از آن خواهد بود كه با ظهور زردشت نسبت بدان شهر عنوان شده است . « 2 » شهرى با چنين قدمت طبعا بايد داراى آثار ارزندهء باستانى باشد ولى با كمال

--> ( 1 ) - ايران باستان . پيرنيا ( مشير الدوله ) ، تهران . 1306 . ص 12 . ( 2 ) - صفحهء 56 اين كتاب .